Wiedeńskie Fenigi
Wiedeńska starówka od wczesnych godzin popołudniowych aż do późnego wieczora tętni życiem – niezależnie od dnia tygodnia czy pory roku. Szerokie pasaże handlowe – Graben, Kärntner Straße i Kohlmarkt – przeplatają się z labiryntem uliczek i placów, tworząc mikroświaty pełne historii. Wystarczy gdzieś spontanicznie skręcić, by niespodziewanie przenieść się w czasie – o kilkadziesiąt lat, kilka stuleci, a nawet dwa tysiąclecia.
Nauczyłem się, że wybierając się do Innere Stadt – pierwszej dzielnicy Wiednia, obejmującej całą starówkę – warto mieć przy sobie aparat fotograficzny. Podczas jednej z takich przechadzek natrafiłem na brązową płaskorzeźbę upamiętniającą pierwsze monety bite w stolicy Austrii – tzw. Wiedeńskie Fenigi (niem. Wiener Pfennige).
Tablica pamiątkowa
Tablica z brązu o wymiarach około 60 × 100 cm została umieszczona w przejściu pod budynkiem przy Hoher Markt 4. Sfotografowałem ją, stojąc przed wejściem, a później – podczas obróbki zdjęcia – skorygowałem perspektywę, tak jakbym stał tuż przed nią.
Centralną część tablicy zajmuje scena w okręgu przedstawiająca pracę w średniowiecznym warsztacie menniczym. U góry widnieje napis informujący o 800-leciu otwarcia pierwszej mennicy w Wiedniu – w roku 1194. Informacja ta została podana dwujęzycznie: po lewej stronie po niemiecku, po prawej po angielsku.
W scenie ukazano pięciu rzemieślników wykonujących różne czynności związane z produkcją monet:
- Probierz – sprawdza wagę i próbę kruszcu.
- Odlewnik – przetapia srebro, pozyskane np. z kielichów, mis lub biżuterii.
- Wyklepywacz blachy – przygotowuje blachę menniczą pod krążki.
- Rzemieślnik – jego funkcja nie jest dla mnie jednoznaczna; siedzi on przy stole z wagą i naczyniem, z którego pobiera krążki za pomocą szczypiec.
- Mincerz – bije monety młotem i stemplem.
Dwujęzyczny napis głosi:
Z okazji 800-lecia. Na tym terenie książę Leopold V w roku 1194 założył pierwszą mennicę w Wiedniu, aby bić wiedeńskie fenigi ze srebra okupu za króla Ryszarda Lwie Serce. Münze Österreich 1994. (niem. Zur 800 Jahr Feier. In diesem Areal gründete Herzog Leopold V. 1994 die erste Prägestätte in Wien, um Wiener Pfenige aus dem Silber des Lösegeldes für König Richard Löwenherz zu prägen. Münze Österreich 1994).
Tablicę ufundowała i odsłoniła Mennica Austriacka [1] (niem. Münze Österreich) w 1994 roku. Nazwisko autora dzieła nie zostało podane, choć nad lewą stopą jednej z postaci dostrzec można inicjały – być może sygnaturę artysty.
Mennica wiedeńska
W wyniku sporu między księciem Austrii Leopoldem V Babenbergiem a królem Anglii Ryszardem Lwie Serce pod Akką, doszło do pojmania Ryszarda przez Leopolda w okolicach Wiednia i zapłacenia olbrzymiego okupu. W konsekwencji, na miejscu dzisiejszego budynku przy Hoher Markt 4, powstała w 1194 roku pierwsza mennica wiedeńska. Przeniesiono ją z miasta Krems an der Donau, gdzie w latach 1130–1190 bito fenigi kremskie [2].
Mimo żaru pieców odlewniczych mennica nie zagrzała tu miejsca na długo. Jej kolejne lokalizacje, podane w folderze informacyjnym z 1994 roku [3], wydanym wtedy w związku z 1000-szylingową monetą okolicznościową, to:
- od 1194: Hoher Markt 4,
- od 1397: Wollzeile,
- od 1752: Himmelpfortgasse,
- od 1835 do dziś: Am Heumarkt.
Wiedeńskie fenigi
Okolicznościowa moneta z 1994 roku osiąga dziś wartość znacznie przekraczającą cenę samego złota i srebra, z których została wykonana [4]. A jak wyglądały fenigi bite od 1194 roku?
W porównaniu z dzisiejszymi numizmatami Mennicy Austriackiej – precyzyjnie wykonanymi i estetycznie zaprojektowanymi – średniowieczne Wiedeńskie Fenigi prezentowały się skromnie [5]. Ich wygląd nie był najmocniejszą stroną, choć nie odbiegał od standardów obowiązujących w Europie tamtych czasów.
Ryszard Lwie Serce i Austria
Odnalezienie tablicy przy Hoher Markt 4 pozwoliło mi symbolicznie zakończyć cykl artykułów poświęconych rywalizacji Leopolda i Ryszarda. Wciąż pozostaje wiele wątków – choćby szczegóły dotyczące niewoli króla Anglii czy sposobu zgromadzenia okupu w srebrze. Na razie jednak zamierzam ograniczyć się do korekt, jeśli okaże się, że któryś fragment wymaga doprecyzowania lub zawiera błąd merytoryczny.
Linki zewnętrzne
do materiałów niemieckojęzycznych.
